The Netherlands (dutch)

Beschrijving case study

Betrokken plaatsen: Itteren en Borgharen in de gemeente Maastricht
Getroffen populatie: 2,800 inwoners
Meest recente overstromingen: grootschalig in 1993 en 1995; kleinschalig in 2003 en 2011

Na de grote overstromingen in 1993 en 1995 zijn er maatregelen genomen om overstromingsrisico’s te beperken in de regio. Het programma Maaswerken bestaat uit dijkconstructie, ontwikkeling van natuurgebieden en grindwinning (de opbrengsten hiervan worden gebruikt voor de financiering van het project) langs de Maas. De werken in het gebied van de case study zullen eind 2017 klaar zijn. De case study bevindt zich in een regio waar traditioneel gezien zelfredzaamheid de norm is geweest wat betreft overstromingen. Echter, uit onderzoek blijkt dat de constructie van nieuwe overstromingsinfrastructuur wellicht de capaciteit van mensen om voorbereid te zijn heeft ondergraven, omdat men zich veilig voelt achter de dijken en de nieuwe infrastructuur het lastiger maakt voor lokale inwoners om aanwijzingen van hoogwater te interpreteren. De case study biedt derhalve een interessante mogelijkheid om te onderzoeken hoe verschillende vormen van overstromingsrisicobeleid op elkaar inwerken en wat het resultaat is aangaande de weerbaarheid van gemeenschappen.

Capaciteitsevaluatie

In juni en juli 2016 is er een evaluatie gedaan van de sociale capaciteit wat betreft het omgaan met en de voorbereiding op overstromingen in de gemeenschappen van Itteren en Borgharen. Deze evaluatie bestond uit interviews met actieve inwoners en autoriteiten alsmede een enquête onder lokale inwoners. Uit het onderzoek bleek over het algemeen dat deze sociale capaciteiten redelijk goed ontwikkeld zijn in Itteren en Borgharen. Een belangrijke reden is dat de gemeenschappen voor een groot deel bestaan uit families die er al generaties lang geleefd hebben. Dit stelde de inwoners in staat om ervaringskennis op te doen en door te geven over het leven met de rivier en overstromingen, of ‘hoogwater’ zoals lokale inwoners het vaak verwoorden (bijvoorbeeld de overstromingen in 1926, 1993, 1995, en in mindere mate 2003 en 2011). Echter, het gebrek aan grote overstromingen in de laatste 20 jaar, in combinatie met de ontwikkeling van overstromingsinfrastructuur die de overstromingsdynamiek waarschijnlijk heeft veranderd, heeft deze gemeenschapskennis wellicht doen verouderen. Kennis over hoe lang het duurt totdat de overstromingen welke gebieden bereiken kan bijvoorbeeld verouderd zijn. Andere kennis blijft echter nog steeds bruikbaar, zoals simpele handelingen om te doen wanneer het water tot aan de deur staat.

Tegelijkertijd bleek dat de motivatie van inwoners om zich voor te bereiden is verminderd sinds de overstromingen in de jaren ’90 en momenteel erg laag is door een versterkt gevoel van veiligheid. Dit  wordt waarschijnlijk veroorzaakt door de nieuwe overstromingsinfrastructuur (dijken en ruimte voor de rivier); een moderne afhankelijkheid van de overheid om overstromingsrisico’s te verminderen; en de afwezigheid van grote overstromingen in de laatste twintig jaar. De capaciteit van inwoners om op proactieve wijze te participeren in activiteiten over overstromingsrisicovermindering en –voorbereiding (bijvoorbeeld publieke debatten over overstromingsveiligheid, voorbereidingsacties) is ook laag, voornamelijk vanwege een combinatie van lage motivatie en een zelfbeeld van mensen dat ze te weinig kennis hebben om een zinvolle bijdrage te leveren. In het kader van de analyse ligt een belangrijk punt van kwetsbaarheid in de paradox die ontstaat tussen het vertrouwen van mensen in hun ervaringskennis en de perceptie van hoge veiligheid, en de realiteit van potentieel sterk veranderde dynamiek van onwaarschijnlijke doch niet onmogelijke toekomstige overstromingen.

In samenwerking met de gemeenschappen en autoriteiten worden er activiteiten georganiseerd om onder andere dit laatstgenoemde punt aan te kaarten.

Pilot Actions

Selectie

Het participatieve proces bestaat uit zes stappen, van het identificeren, selecteren en plannen van de specifieke ‘pilot’-activiteiten tot de implementatie en bijbehorende evaluatie. De onderzoekers identificeerden een aantal activiteiten die kennis en motivatie kunnen beïnvloeden. Deze suggesties, tezamen met de sociale capaciteitsevaluatie, zijn toen besproken met betrokkenen (actieve inwoners en autoriteiten). Zij werden eerst benaderd met een email die een aantal dingen bevatte: een samenvatting van de sociale capaciteitsevaluatie; een vraag om feedback; en een verzoek voor een telefoongesprek. Het telefoongesprek gaf de benaderde belanghebbenden de gelegenheid om uitgebreider hun standpunt te geven over de capaciteitsevaluatie, alsmede om hun opinie te geven over de gesuggereerde pilotactiviteiten. Dit leidde tot de selectie van twee van deze activiteiten. Hierna is er een enquête verspreid onder inwoners die in juni 2016 al eerder meegedaan hadden aan het CAPFLO-onderzoek (hen is ook gevraagd om de enquête te verspreiden in sociale kringen). Inwoners konden hun voorkeuren invullen wat betreft de inhoud van de geselecteerde pilotactiviteiten.

In de onderstaande sectie kunt u een beschrijving van de pilotactiviteiten vinden.

Beschrijving

Op zondag 7 mei 2017 zullen er twee activiteiten plaatsvinden met het doel om de kennis van inwoners van Itteren en Borgharen en publieke autoriteiten over hoogwater en overstromingen te delen, omdat toekomstige overstromingen hier waarschijnlijk een andere vorm aannemen dan vroeger. Om 14.00 verzamelen we bij De Haarderhof in Borgharen. Vanuit hier maken we een wandeling tijdens welke lokale inwoners verhalen vertellen over de overstromingen van de jaren ’90. De wandeling brengt ons langs locaties waar foto’s getoond worden van die tijd. Terug bij De Haarderhof zal een kleine tentoonstelling te zien zijn van meer foto’s en posters over overstromingen. Om 16.00 zal een aantal vertegenwoordigers van publieke autoriteiten (bijv. gemeente, waterschap, veiligheidsregio, Rijkswaterstaat) op een interactieve manier vertellen over hun kennis en de huidige stand van zaken omtrent overstromingsrisico’s. Er zal ruimte voor vragen en discussie zijn. De activiteiten worden georganiseerd in samenwerking met de dorps- en buurtraden van Itteren en Borgharen, alsmede betrokken lokale autoriteiten.